Fysieke belasting

Fysieke belasting is de belasting aan het houdings- en bewegingsapparaat, die optreedt tijdens arbeid. Overbelasting kan leiden tot klachten en schade aan de gezondheid. Naast fysieke belasting spelen fysische factoren, zoals blootstelling aan trillingen, kou en hitte, een belangrijke rol bij de belasting van medewerkers. Dit onderwerp verdient bijzondere aandacht, omdat een deel van de SW-medewerkers een lichamelijke beperking heeft. Het risico op fysieke overbelasting en de risico’s als gevolg van blootstelling aan fysische factoren is bij hen groter dan bij medewerkers zonder lichamelijke beperkingen.

Mede als gevolg van de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd is er daarom een verhoogde aandacht voor duurzame inzetbaarheid . Het uitoefenen van een fysiek zwaar beroep brengt zeker na het vijftigste levensjaar gezondheidsrisico’s met zich mee en kan effect hebben op de duurzame inzetbaarheid van medewerkers.

Wettelijk kader

  1. Risico's inventariseren: Arbowet artikel 4 en 5 en Arbobesluit artikel 3.19, 5.3b, 5.4, 5.9 en 6.1 t/m 6.4
  2. Voorkomen: Arbowet artikel 3 en 4 en Arbobesluit artikel 1.35 t/m 1.38 en artikel 1.40 t/m 1.42
  3. Beperken: Arbowet artikel 8, 10 en 11 en Arbobesluit artikel 6.6 t/m 6.12
  4. Beheersen: Arbobesluit artikel 5.1 t/m 5.12, artikel 6.11a t/m 6.11e, artikel 9.17a, artikel 9.37a en Arboregeling artikel 5.1 t/m 5.3
  5. Monitoren: Arbowet artikel 9, artikel 18 en Arbobesluit artikel 5.11

Begrippen fysieke belasting en fysische factoren

Fysieke belasting is belasting aan het houdings- en bewegingsapparaat. Het gaat hierbij om mechanische belasting (statisch en dynamisch) en energetische belasting. Mechanische belasting is de belasting die optreedt tijdens houding en beweging door de samenwerking tussen gewrichten, botten en spieren. Bij statische belasting bevindt het lichaam zich langdurig in dezelfde houding, terwijl bij dynamische belasting het lichaam in beweging is. Met energetische belasting wordt de belasting van de energievoorziening van het lichaam bedoeld, zoals bijvoorbeeld de belasting van hart en longen.

Bij het uitvoeren van arbeid komen verschillende aspecten voor van fysieke (over)belasting , al dan niet in combinatie. De meest voorkomende aspecten zijn tillen, dragen, duwen en trekken, repeterende bewegingen, werkhouding (zitten, staan, bukken, enz.) en energetische belasting (energievoorziening).

Onvoldoende lichaamsbeweging brengt ernstige gezondheidsrisico’s met zich mee. Lang zitten doet dit ook, zelfs als mensen voldoende bewegen of aan sport doen. Lang zitten geeft een verhoogde kans op onder andere:

  • Eerder overlijden
  • Hart- en vaatziekten
  • Diabetes
  • Depressies
  • Kanker

De Arbowetgeving kent nog geen specifieke richtlijnen of doelvoorschriften over dit onderwerp. Werkgevers hebben echter de wettelijke verplichting om de arbeidsrisico’s voor hun werknemers te beperken. Dus ook aan dit aspect zullen werkgevers aandacht moeten besteden.

Naast fysieke belasting spelen fysische factoren een belangrijke rol bij de belasting van medewerkers. In deze deelcatalogus worden de factoren trillingen, klimaat, elektromagnetische  velden en verlichting besproken. Andere fysische aspecten komen aan de orde in andere deelcatalogi. Voor lawaai is een aparte deelcatalogus opgesteld. Niet-ioniserende straling, uv-straling en lasers worden behandeld in de deelcatalogus machineveiligheid.

Oorzaken van fysieke overbelasting

Fysieke overbelasting kan bij ieder soort arbeid ontstaan. Het wordt veelal veroorzaakt door een combinatie van factoren, zoals het ontbreken of verkeerd gebruik van technische hulpmiddelen. Bovendien hebben medewerkers onvoldoende kennis over fysieke belasting. Ook gedrag speelt een belangrijke rol bij fysieke overbelasting (“Kijk eens hoe sterk ik ben”).

Gevolgen van fysieke overbelasting

Elke vorm van fysieke overbelasting kan ingrijpende gevolgen hebben voor de gezondheid van medewerkers. Bekende voorbeelden zijn:

  • rugklachten door te zwaar tillen en dragen;
  • RSI in schouders en armen als gevolg van beeldschermwerk;
  • overbelasting van spieren en pezen door duwen en trekken.

Aanpak fysieke overbelasting

Bij de aanpak van fysieke (over)belasting in SW-bedrijven worden, net als bij andere aspecten van veilig en gezond werken, drie aandachtsgebieden onderscheiden:

  • Techniek. De inzet van technische oplossingen om fysieke overbelasting en blootstelling aan fysische factoren te voorkomen, te beperken of te verminderen. Voorbeelden hiervan zijn tilhulpen en pallettrucks.
  • Organisatie. Het werk kan zodanig worden georganiseerd dat de blootstelling van medewerkers aan fysieke overbelasting of fysische factoren wordt voorkomen of beperkt. Voorbeelden hiervan zijn taakroulatie en het verwerken van kleinere of lichtere eenheden.
  • Gedrag. Maatregelen op bovenstaande aandachtsgebieden hebben geen effect als medewerkers de hulpmiddelen niet of verkeerd gebruiken of zich niet houden aan de organisatorische afspraken.

De uitwerking van de aanpak is terug te vinden op de tabbladen risico’s inventariseren, voorkomen, beperken en monitoren.