Agressie in de SW sector

Inleiding

Agressie en geweld vallen in de Arbowet onder de algemene term ‘psychosociale arbeidsbelasting’ (PSA). Mede gelet op de kwetsbaarheid van de werknemers in deze sector echter, hebben de sociale partners aanleiding gezien om een afzonderlijke deelcatalogus aan dit thema te wijden. Ook SW-organisaties worden namelijk in toenemende mate geconfronteerd met diverse uitingen van agressie en geweld.

Het ministerie van Binnenlandse zaken heeft in het verleden een actieprogramma Veilige Publieke Taak ingesteld. Dit actieprogramma is opgesteld om medewerkers met een publieke taak beter te beschermen tegen agressie en geweld op het werk. De aanpak van dit programma is opgenomen in het nieuwe programma Bestuur en Veiligheid (vanaf 2017).  Ook werknemers van SW-organisaties behoren tot deze groep. Daarom komen acties uit het actieprogramma terug in deze arbocatalogus.

Wilt u meer weten? Kijk dan ook even naar:

www.zelfinspectie.nl
de website van TNO over gezond, veilig en productief werken
model gedragscode cao wsw 2007

Wettelijk kader

  1. Risico's inventariseren: Artikel 3.2 Arbowet; artikelen 7:611 en 7:658 van het Burgerlijk Wetboek. Daarnaast zijn de doelvoorschriften in de Arbowet van belang. Deze voorschriften zijn richtinggevend voor de verdere opzet van deze deelcatalogus.
  2. Voorkomen: Risico’s voorkomen, art. 3. lid 2 en Medewerkers voorlichten, instrueren en trainen, art. 8 Arbowet, Arbobesluit art. 2 lid 15-1 en 2
  3. Beperken: Artikel 3.lid 2 Arbowet Aanpassing arbeidsplaats, artikel 4 Arbobesluit Artikel 2 Lid 15-1
  4. Beheersen: Artikel 3 lid 1e en f
  5. Monitoren: Beleidsmatige aanpak, artikel 3, RI&E uitvoeren, artikel 5.lid 1, Plan van aanpak opstellen, artikel 5. lid 3 en Evalueren en bijstellen, artikel 3.lid 4.

Begrip Agressie & Geweld

Onder agressie en geweld op het werk verstaan we: voorvallen waarbij een werknemer psychisch of fysiek wordt lastiggevallen, bedreigd of aangevallen, onder omstandigheden die rechtstreeks verband houden met het verrichten van arbeid.

Vormen van agressie en geweld

Agressie en geweld komen in verschillende vormen voor. In deze arbocatalogus delen we geweld in naar:

  • verbaal geweld
  • non-verbaal geweld
  • bedreigingen
  • fysiek geweld

 

Onder verbaal geweld valt gedrag als uitschelden, vernederen, discrimineren en het uitlokken van ruzie.

Non-verbaal geweld vertoont in grote lijnen hetzelfde gedrag als verbaal geweld, met toevoegingen als:

  • het werken bemoeilijken of verhinderen;
  • stalken;
  • gevaarlijke voorwerpen of (vuur) wapens bij zich hebben;
  • bespugen.

 

(Serieuze) bedreigingen beperken zich niet tot de werkgever en/of de medewerkers maar kunnen zich ook richten op mensen om hen heen zoals familieleden. Bedreigingen kunnen zowel verbaal of non-verbaal worden geuit als door gebruik van voorwerpen en/of wapens.

Onder fysiek geweld verstaan wij:

  • slaan, schoppen, stompen;
  • pijn toebrengen door klemmen, bijten, prikken;
  • goederen beschadigen en vernietigen, etc.

Complexiteit van agressie en geweld

Elke medewerker in een SW-organisatie kan ermee te maken krijgen. Of het nu gaat om SW-medewerkers, WWB-ers, mensen die een traject volgen, leidinggevenden, stafmedewerkers of uitzendkrachten: ongewenst gedrag en agressie en geweld in het bijzonder, komen voor in elke groep en tussen alle groepen en functies.

Agressie en geweld kunnen ook voorkomen tijdens het uitoefenen van de publieke taak. Medewerkers kunnen worden geconfronteerd met tegen hen gerichte agressie en geweld van mensen die niet in de SW-organisatie werkzaam zijn. Voorbeelden van externe agressie zijn:

  • bezoekers die verhaal komen halen bij een SW-organisatie omdat ze werk willen;
  • passanten die zich negatief uitlaten tegen SW-medewerkers in de groenvoorziening.

 

Maar ook het omgekeerde komt voor: medewerkers kunnen zich agressief gedragen ten opzichte van externen.
Agressie en geweld op de werkplek is dus een complex fenomeen. Veel factoren kunnen het agressierisico op de werkplek doen toenemen.

Invloedssferen

Er zijn vier soorten factoren die kunnen leiden tot een verhoogd risico op agressie op de werkplek:

1. Factoren buiten de organisatie (in de samenleving), zoals:

  • veranderende waarden en normen;
  • sociaaleconomische factoren;
  • patronen in subculturen.

Ook gebeurtenissen die op televisie en in de kranten worden vertoond, kunnen van invloed zijn op het menselijk gedrag.

2. Factoren in de organisatie zelf, zoals de organisatiecultuur of de stijl van leiding geven.

3. Factoren die te maken hebben met de werkplek of- taak. Denk hierbij aan:

  • de aard van het werkproces:
  • de aard van de taak;
  • het gebouw en de directe werkomgeving;
  • het kenmerk van de groep medewerkers op een afdeling.

4. Persoonlijke factoren. Denk hierbij aan:

  • persoonlijkheidsstoornissen;
  • gebruik van alcohol of drugs;
  • afkomstig uit sociaal zwakker milieu;
  • opvoeding;
  • ontvankelijkheid voor beïnvloeding van buitenaf.

Gevolgen van agressie en geweld

Bij de kwetsbare doelgroep van de SW-sector kunnen de uitwerking en de gevolgen van agressie ernstiger zijn. Ook kunnen de negatieve gevolgen groter zijn voor zowel het individu als de teams.

Mensen die regelmatig te maken hebben met agressie en geweld kunnen ongewenste psychische reacties gaan vertonen. De gevolgen kunnen zijn:

  • stressklachten;
  • minder goed functioneren;
  • zich niet kunnen ontwikkelen;
  • toenemend ziekteverzuim.


Naast de gevolgen voor de individuele medewerker zijn er ook gevolgen voor het werkklimaat en de kwaliteit van het product of de dienstverlening.